کد خبر : 33256
تاریخ انتشار : ۱۴ مهر ۱۳۹۶ - ۰۸:۵۴
نسخه چاپی نسخه چاپی
تعداد بازدید 86 بازدید

جبر جامعه

  شهرام شرفی: اصلاحات اجتماعی به نفع زنان در نظام سیاسی عربستان سعودی کلید خورد؛بالاخره حق رانندگی به زنان اعطاء شد و دیگر اموری که نوعی اصلاحات فرهنگی و اجتماعی مدرن است و به تدریج هم ممکن است این دایره از «فرمان‌های اصلاح»، گسترش یابد. این، پروسه‌ای است که از آن به‌عنوان «جبر جامعه» نام […]

 

شهرام شرفی:

اصلاحات اجتماعی به نفع زنان در نظام سیاسی عربستان سعودی کلید خورد؛بالاخره حق رانندگی به زنان اعطاء شد و دیگر اموری که نوعی اصلاحات فرهنگی و اجتماعی مدرن است و به تدریج هم ممکن است این دایره از «فرمان‌های اصلاح»، گسترش یابد.

این، پروسه‌ای است که از آن به‌عنوان «جبر جامعه» نام می‌بریم؛ هر جامعه‌ای، سیر حرکتی خویش را طی می‌کند و گاهی این روند حرکت به گونه‌ای است که منجر به تفوق «جبر جامعه» بر خواست «حاکمان محافظه‌کار» می‌شود.

آری؛ جبر جامعه، حاکمان محافظه‌کار عربستان با نگرش وهابیت را به سوی اصلاح‌گری به نفع خواست‌ها و مطالبات مدرن زنان، سوق داده است.

جبر جامعه، گاهی حاکمان را مجبور به صدور «فرمان‌های اصلاح» و پذیرش برخی تغییرات می‌کند؛ اینجا میل و اراده حاکمان در کار نیست بلکه همان قدرت بالای جبر جامعه است که حکومت سعودی را وادار به تطابق سیستم سیاسی با ورودی‌های اجتماعی به این سیستم در زمانه‌ی قرن حاضر کرده است.

یادآوری این نکته هم ضرورت دارد که عربستان را نباید یک کشور عقب‌مانده تصور کرد؛ جبر اجتماعی که از آن گفتیم محصول ارتقاء شاخص‌های توسعه‌ی انسانی و درآمد سرانه و افزایش سطح سواد در این کشور است.

برای نمونه، درآمد سرانه‌ی عربستانی‌ها 25 هزار دلار است که این درآمد سرانه‌ی بالا، پیامد طبیعی‌اش،افزایش و بهبود سطح رفاه اقتصادی و سطح کیفی معیشت و سطح کیفی زندگی است؛ در حالی که در بسیاری از کشورهای جهان سوم و در حال توسعه، این میزان درآمد سرانه، حداکثر 10 هزار دلار است.

در حوزه شاخصی همچون توسعه انسانی نیز که با افزایش کیفیت آموزش و پرورش و بهداشت عمومی و توزیع درآمدهای ملی در این عرصه‌ها، سر و کار دارد، عربستان تراز 836 هزارم را دارد که این کشور را در بین 180 کشور جهان در رتبه 34  قرار داده است.

شاخص باسوادی در عربستان نیز نزدیک به 95 درصد است و روشن است با این مقدار از باسوادی، سطوح مطالبه‌گری اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی و سیاسی نیز رو به صعود می‌نهد.

نرخ مشارکت اقتصادی زنان در عربستان عدد 20 را نشان می‌دهد و در زمینه‌ی شاخص خشونت نیز، این شاخص در کشور عربستان، «هشت دهم»  است که آنرا در ردیف کم‌خشونت‌ترین کشورهای جهان از جمله در ردیف کشوری چون دانمارک قرار داده (خشونت در روابط اجتماعی درون جامعه)و بسیار کمتر از تراز میانگین خشونت در جهان است که این میانگین جهانی، عدد «شش» را نشان می‌دهد.

هرچند نظام سیاسی این کشور در حوزه سیاست خارجی، بسیار مداخله‌گراست و به تقویت برخی گروه‌های سلفی تندرو و خشن در خاورمیانه، یاری می‌رساند و البته در حوزه سرکوب اقلیت‌های مذهبی نیز کارنامه‌ی قابل دفاعی از منظر حقوق بشری ندارد؛ اما چنانچه گفته شد در شاخص خشونت در مناسبات اجتماعی درون جامعه بین افراد، از جمله کشورهای با پایین‌ترین سطح خشونت در جهان است.

بدین روی، و بر معیار توضیحات گفته شده، بایستی گفت عربستان از نظر شاخص‌هایی همچون درآمد سرانه، درصد باسوادی جمعیت، شاخص توسعه انسانی، در منطقه‌ای همچون خاورمیانه و در بین کشورهای در حال توسعه، کشوری است که با ترازهای آماری گفته شده و از منظر تحلیل‌‌های اقتصاد سیاسی و علوم سیاسی، حرف برای گفتن دارد.

اینها همگی حرکت جامعه را که قانون آهنین جبر اجتماعی است، سرعت می‌بخشد. محیط بیرونی سیستم را نیز نباید از قلم انداخت. جهان، چه روندی را طی می‌کند؟ جوامع خاورمیانه و بیرون از خاورمیانه در چه مسیری هستند؟ اینها تحولات بیرون از سیستم اجتماعی و سیاسی عربستان سعودی است که بازخوردی تسریع‌کننده بر جامعه‌ی عربستان، داشته و دارد.

تقویت ارتباطات از جمله اینترنت و ماهواره و سایر رسانه‌ها، خود به خود، تأثیرگذاری و تأثیرپذیری (اصل دیالکتیک) را بر یک سیستم اجتماعی، سیاسی افزایش می‌دهد و محیط اجتماعی کشورها، رو به سویی می‌رود که آنرا «دهکده جهانی»، نام نهاده‌اند و از دل آن، مفهوم «شهروندی جهانی»، متولد شده است.

همه‌ی اینها وقتی دست به دست هم داد، «جبر جامعه» ایجاد می‌شود و به راه می‌افتد که هیئت حاکمه‌ی سیاسی و اقتصادی محافظه‌کار را نیز به‌دنبال خود می‌کشاند؛ زیرا «جبر جامعه»، یک نیروی بسیار قوی است که یارای مقاومت در برابر آن از سوی حاکمان محافظه‌کار نیست و ایستادگی در برابر آن، از طرف حاکمان محافظه‌کار سعودی، صرفاً حرکت جبر جامعه را چند صباحی، آهسته کرد؛ اما نتوانست آنرا متوقف کند و حاکمان، بالاخره، تن به «شروع اجرایی» اصلاحات اجتماعی و فرهنگی مدرن، دادند.

بیان دیدگاه !

نام :